Mustafa Zafer yazıyor…
Küresel ve yerel ekonomik dalgalanmaların gölgesinde, finansmana erişimde ciddi bariyerlerle karşılaşan reel sektör, çareyi vadeli ticari araçlarda ve özellikle çek kullanımında arıyor. Ancak artan üretim maliyetleri, hammadde krizleri, ağırlaşan vergi yükleri ve piyasadaki nakit sıkışıklığı, zincirleme bir ödeme krizini de beraberinde getiriyor. Türkiye Bankalar Birliği (TBB) Risk Merkezi ve UYAP verilerinden derlenen son istatistikler; karşılıksız çek sayılarındaki ürkütücü artışı, adliyelere taşınan ticari uyuşmazlıkları ve icra dairelerindeki dosya patlamasını gözler önüne sererek piyasalardaki likidite daralmasının boyutunu net bir şekilde ortaya koyuyor.
Finansmana kolayca erişemeyen işletmeler çeke yüklendi. Tahsil edilemeyen alacaklar, artan hammadde ve üretim maliyetleri, vergisel yükler derken borç-alacak sarmalı derinleşti. TBB Risk Merkezi verilerine göre; geçtiğimiz yılın Mart ayında bankalara ibraz edildiğinde karşılıksız çıkan çek adedi 15.976 iken, bu yılın Mart ayında bu sayı iki katına çıkarak 31.991’e yükseldi.
Borçlanma hacminin büyümesi riskin boyutunu daha net gösteriyor. 2025 yılı Mart ayında karşılıksız çıkan 15.976 adet çekin toplam parasal karşılığı 12 milyar 113 milyon lira iken; 2026 yılının aynı ayında ibraz anında karşılıksız çıkan 31.991 adet çekin parasal tutarı 33 milyar 416 milyon liraya ulaştı.
Yıllık bazdaki trend de bu olumsuz gidişatı destekliyor. 2024 yılının tamamında bankalara ibraz edildiğinde karşılıksız çıkan 273.524 adet çekin parasal karşılığı 173 milyar 539 milyon lira olmuştu. 2025 yılının tamamında ise karşılıksız işlemine tabi tutulan çek sayısı 310.186’ya, bu çeklerin parasal karşılığı ise 262 milyar 415 milyon liraya yükseldi.
İçinde bulunduğumuz döneme bakıldığında ise tablonun daha da ağırlaştığı görülüyor. 2026 yılının Ocak-Mart (ilk üç aylık) döneminde bankalara ibraz edilen 75.066 adet çek karşılıksız çıkarken, bu çeklerin parasal değeri 76 milyar 784 milyon lirayı buldu. Sadece açıklanan bu dönemlerin mukayese edilmesi dahi, karşılıksız çek miktarındaki ve kullanımındaki amansız artışı ne yazık ki gözler önüne seriyor.
Piyasalarda derinleşen bu ekonomik yoksunluk, yargı üzerindeki yükü de doğrudan artırdı. Geçtiğimiz yıl ceza mahkemelerinin gündemine "karşılıksız çek keşide etme" suçundan tam 135.080 dosya taşındı. Ne yazık ki özel kanunlarla düzenleme altına alınan ceza yargılamalarında, 5941 sayılı Çek Kanunu’na Muhalefet Suçu birinci sırada yer aldı.
UYAP İstatistik Bilgi Sistemi’nden elde edilen veriler ise krizin icra dairelerine yansımasını açıkça ortaya koyuyor. Yılın ilk 4 ayında icra dairelerine 3.362.279 yeni icra dosyası geldi. Nisan ayının sonu itibarıyla ülke genelindeki icra dairelerinde işlem gören toplam dosya sayısı ise 24.755.764’e ulaştı.
