Yoğurt, peynir, tereyağı, dondurma... Süt ve süt ürünleri asırlardır insan beslenmesinin en önemli unsurlarından birini oluşturuyor. Ancak bu kadar çok sevilen ve tüketilen bir besin grubu olmasına rağmen, süt ürünlerinin faydaları ve sağlığa etkileri konusunda pek çok doğru bilinen yanlış var. The New York Times gazetesine konuşan ABD'nin önde gelen beslenme uzmanları, süt ürünleri hakkında en sık duydukları beş yanlış kanıyı anlattı.
DOĞRU BİLİNEN YANLIŞ 1 - SÜT SAĞLIKLI BESLENMENİN VAZGEÇİLMEZ BİR PARÇASIDIR...
Binlerce yıl önce, kıtlık dönemlerinde inek sütü insanların hayatta kalması için gerekli besinleri sağlıyordu. Ancak uzmanlara göre, günümüzde birçok insan besin ihtiyaçlarını karşılamak için süte ihtiyaç duymuyor.
UNC Gillings Küresel Halk Sağlığı Okulu'nda beslenme profesörü olan Amy Joy Lanou, "İnek sütüyle ilgili en yaygın yanlış kanı, sütün gerekli bir gıda olması. Kanıtlar bunu desteklemiyor" dedi.
Süt, kalsiyum açısından zengin olduğu için uzun zamandır güçlü ve sağlıklı kemiklerin anahtarı olarak lanse ediliyor. Bir su bardağı az yağlı sütte, 300 miligramdan fazla kalsiyum bulunuyor. Bu da çoğu yetişkin için günlük önerilen miktarın yaklaşık üçte birine denk geliyor.
Ancak araştırmalar, sağlıklı kemikler için süt içmenin gerekli olmadığını gösteriyor. Örneğin, 2022 yılında daha önce yapılmış 20 çalışmayı inceleyen araştırmacılar, minimum miktarda süt tüketenlerle maksimum miktarda süt tüketenler arasında kemik kırılma riski açısından hiçbir fark bulamadı.
Üstelik, sütte bulunan protein, B12 vitamini, fosfor ve kalsiyum gibi besin maddeleri başka gıdalarda da bulunuyor. Tufts Üniversitesi'nde beslenme bilimi ve politikası dersleri veren Alice H. Lichtenstein, konserve sardalya gibi kemikli balıklar ve lahana ve ıspanak gibi yeşil yapraklı sebzelerin kalsiyum açısından zengin olduğunu söyledi. Lichtenstein, yağsız et ve balığın da protein, fosfor ve B12 vitamini kaynağı olduğunu belirtti.
Bir başka deyişle sütte bulunan kalsiyum, B12 vitamini ve D vitamini gibi besinler, başka gıdalardan da kolayca alınabiliyor.
Tufts Üniversitesi'nde kardiyolog olan ve Gıdalar İlaçtır Enstitüsü'nün direktörü olan Dr. Dariush Mozaffarian, dengeli beslendiğiniz sürece süt ürünleri tüketmenize gerek olmadığını söyledi.
DOĞRU BİLİNEN YANLIŞ 2 - AZ YAĞLI SÜT ÜRÜNLERİ HER ZAMAN DAHA SAĞLIKLIDIR...
ABD'de sağlık otoriteleri 1980'lerden bu yana, Amerikalıların doymuş yağ tüketimini sınırlamak için tam yağlı süt çeşitleri yerine az yağlı süt ürünlerinin tercih edilmesini öneriyor. Zira aşırı miktarda doymuş yağ tüketimi kalp krizi ve felç riskini artırabiliyor.
Ancak Dr. Mozaffarian ve diğer uzmanlar, bu önerinin güçlü kanıtlara dayanmadığı görüşünde...
Gözleme dayalı büyük çaplı çalışmalar, düşük yağlı sütün tam yağlı süte göre daha az sağlık riski (kardiyovasküler hastalıklar gibi) ile ilişkili olduğunu ortaya koymuş olsa da tam yağlı süt ürünleri tüketmenin faydalarını gözler önüne seren birçok araştırma da mevcut.
Örneğin, 2018 yılında 16 çalışmayı analiz eden araştırmacılar, kanlarında daha yüksek düzeyde süt yağı bulunan kişilerin, daha düşük düzeyde süt yağı bulunan kişilere göre Tip 2 diyabet geliştirme olasılığının daha düşük olduğunu buldu.
2025 yılında yapılan bir incelemede, uluslararası bir araştırma grubu, mevcut kanıtlara göre bir süt türünün diğerine kıyasla daha üstün olmadığı sonucuna vardı.
Bu nedenle uzmanlar, süt tercihlerinin kişisel tercihlere ve sağlık durumuna bağlı olması gerektiğini söyledi. Dr. Lichtenstein, "Örneğin, kalori tüketiminizi azaltıp protein ve kalsiyumu en üst düzeye çıkarmak istiyorsanız, az yağlı süt ürünleri iyi bir seçim olabilir. Tam yağlı süt, yağsız sütle yaklaşık olarak aynı miktarda protein ve kalsiyum içerir, ancak kalori miktarı neredeyse iki kat daha fazladır" diye konuştu.
Öte yandan tam yağlı sütün tadı ve dokusu da birçok kişi için tercih sebebi olabiliyor.
DOĞRU BİLİNEN YANLIŞ 3 - BİTKİSEL SÜT, İNEK SÜTÜNDEN DAHA BESLEYİCİDİR...
Uzmanlar, soya fasulyesi, badem ve yulaf gibi bitkilerden üretilen süt alternatifleri daha sağlıklı görünse de durumun her zaman böyle olmadığını söyledi.
Bitkisel sütler, inek sütünde bulunan protein, kalsiyum, potasyum ve B ve D vitaminleri gibi temel vitamin ve mineralleri her zaman sağlamıyor, bu nedenle olarak sütün yerini tutamıyor. Ayrıca bazı bitkisel sütler, ilave şeker ve sodyum gibi, aromasız inek sütlerinde bulunmayan bileşenler içeriyor.
Michigan State Üniversitesi'nde görev yapan diyetisyen Kara Lynch, bu bileşenlerin aşırı tüketiminin sağlığa zarar verebileceğini söyledi.
Dr. Lichtenstein ise bitkisel sütlerin protein kalitesinin de farklılık gösterebileceğine dikkat çekti. Şöyle ki 2024 yılında hayvan sütleri ile bitkisel süt alternatiflerinin besin değerlerini karşılaştıran araştırmacılar, bazı bitkisel sütlerdeki proteinin "tam" olmadığını, yani vücudun kendi başına üretemediği dokuz temel amino asidin tamamını içermediğini tespit etti.
Öte yandan, inek sütü ve bitkisel sütlerden soya sütü, "tam" protein kaynakları arasında sayılıyor.
DOĞRU BİLİNEN YANLIŞ 4 - LAKTOZ İNTOLERANSI OLAN KİŞİLER SÜT ÜRÜNLERİNDEN UZAK DURMALIDIR…
Laktoz intoleransı olan kişiler, sütte bulunan doğal bir şeker olan laktozu sindirmekte zorluk çekiyor, çünkü laktozu parçalayan laktaz adlı enzimi yeterince üretemiyorlar. Bunun sonucunda söz konusu kişilerde süt içtikten veya taze peynir ve dondurma gibi diğer süt ürünlerini yedikten sonra şişkinlik, gaz ve ishal gibi semptomlar ortaya çıkabiliyor.
Ancak bazı süt ürünleri çok az laktoz içeriyor. Bu tür süt ürünleri ölçülü tüketildiğinde laktoz intoleransı olan kişilerde semptomlara neden olma ihtimali oldukça düşük. Bu ürünler arasında sert peynirler, tereyağı ve yoğurt ve ekşi krema gibi fermente süt ürünleri bulunuyor.
Süt, süzme peynir ve beyaz peynir gibi daha riskli gıdalar da laktoz intoleransı olan kişiler için asla tüketilmemesi gerekenler kategorisinde değil. Bu gıdaları tüketmeden önce laktaz enzim takviyesi almak, olası semptomları önlemeye yardımcı oluyor.
Ayrıca marketlerde süt, peynir, yoğurt ve dondurma gibi bazı süt ürünlerinin laktozsuz versiyonları da bulunabiliyor. Bu ürünler normal süt ürünlerine benziyor, ancak laktaz enzimi ilave edilmiş olduğundan laktoz intoleransı olan kişiler tarafından daha rahat tüketilebiliyor.
DOĞRU BİLİNEN YANLIŞ 5 - ÇİĞ SÜT DAHA SAĞLIKLIDIR…
Lynch, pastörize edilmemiş veya "çiğ" sütle ilgili yanlış bilgilerin yaygın olduğunu söyledi.
Pek çok kişi, sütteki zararlı mikropları yok etmek için ısıtarak pastörize etme işleminin sütteki yararlı besinleri azalttığına ve sütü daha az sağlıklı hale getirdiğine inanıyor.
Ne var ki Lynch, bu argümanı "yanıltıcı ve zararlı" olarak nitelendirdi ve ekledi: "Pastörizasyon, sütteki bazı besin maddelerinin küçük bir kısmını yok edebiliyor, ancak bu durum sütün besin değerinde kayda değer bir fark yaratmıyor. Pastörizasyonun güvenlik açısından sağladığı faydalar, bu potansiyel dezavantajlardan çok daha ağır basıyor."
Dr. Lanou da çiğ sütün salmonella, E. coli, campylobacter ve listeria gibi tehlikeli patojenleri taşıyabildiğine ve bunların ciddi, bazen de ölümcül gıda kaynaklı hastalıklara neden olabildiğine dikkat çekerek, "Bu tür şeyleri, özellikle de çocuklarınız söz konusu olduğunda başınıza dert almak istemezsiniz" diye konuştu.
Kaynak: HÜRRİYET
